Cataractau

Mae cataractau yn bethau hynod gyffredin. Mewn gwirionedd, mae gan y rhan fwyaf o bobl dros 65 rywfaint o olion fod cataract yn datblygu. Os dywedwyd wrthych fod gennych gataract, PEIDIWCH â phoeni.
Daw'r gair "cataract" o'r gair Groeg "Cataracti", sy'n golygu rhaeadr. Gall lens y llygad ymddangos yn debyg i raeadr pan fydd y cataract wedi datblygu cryn dipyn.

Beth yw cataract?

Yn syml, mae cataract yn cyfeirio at 'anhryloywder y lens' sydd y tu mewn i'r llygad. Gellir disgrifio edrych trwy gataract braidd fel edrych trwy hen ddarn o wydr wedi’i staenio - yn lle darn newydd clir.
Mae yna sawl math gwahanol o gataract. Nid yw pob cataract yn achosi symptomau. Os nad yw cataract yn achosi unrhyw symptomau, fel rheol gellir gadael llonydd iddo. Os oes symptomau fel golwg aneglur, yna gellir trin cataractau yn llwyddiannus iawn drwy gael llawdriniaeth.

Beth yw'r lens?

Rhan dryloyw y tu ôl i'r iris (rhan liw’r llygad) ydy lens y llygad. Mae'r lens yn gallu newid ei siâp, ac wrth wneud hynny, mae'n gallu addasu ei hunan er mwyn cadw’r ddelwedd ar y retina yng nghefn y llygad yn glir.

Beth sy’n achosi cataract?

Mae cataractau yn gyffredin ymhlith pobl hŷn. Fodd bynnag, gallant ddigwydd i bobl o unrhyw oedran. Mae rhai plant yn cael eu geni gyda chataractau (cataractau cynhenid).
Mae cataract yn gysylltiedig â'r haul - ac felly maent yn llawer mwy cyffredin mewn rhai rhannau o'r byd megis India ac Affrica. Achosion eraill posib ydy anafiadau, diabetes, rhai cyffuriau, a rhai clefydau ociwlar.

Beth yw symptomau cyffredin cataract?

I'r rhan fwyaf o bobl, y brif gŵyn yw rhywfaint o ddirywiad yn ansawdd eu golwg. Fel arfer, mae'r rhan fwyaf o bobl yn teimlo fod angen prawf golwg arall arnyn nhw er mwyn diweddaru eu sbectol. Weithiau, ceir cwynion am 'gysgod' y tu ôl i'r gwrthrychau maent yn edrych arnynt.
Gall rhai mathau o gataract achosi i bethau fod yn rhy lachar mewn golau tanbaid. Oherwydd mai’n araf iawn, dros gyfnod o flynyddoedd, mae cataract fel arfer yn datblygu, nid yw'r rhan fwyaf o bobl yn sylwi ar y dirywiad graddol yn eu golwg nes ei fod yn dechrau ymyrryd â'u gweithgarwch dyddiol neu’n wir, fe'i gwelir gan eu hoptometrydd.

Sut mae Cataractau yn cael eu trin?

Y driniaeth fwyaf effeithiol ar gyfer cataractau yw llawdriniaeth i gael gwared ar y cataract, a disodli'r lens cymylog drwy osod mewnblaniad lens artiffisial glir.
Dylai lens pob llygad fod yn glir er mwyn i'ch llygaid weithio'n iawn. Mae'r lens glir yn caniatáu i olau gyrraedd y retina yng nghefn y llygad, sy'n eich galluogi i weld pethau. Os oes gan rywun gataract, bydd llai o olau’n cyrraedd y retina, ac felly mae eu golwg yn cael ei effeithio. Gall cataract fod yn bresennol am gyfnod cyn i chi sylwi arno. Os oes gennych chi gataract, bydd yn parhau i ddatblygu. Pan na all sbectol wella'ch golwg, yr unig ffordd i adfer eich golwg ydy cael llawdriniaeth i dynnu’r cataract.

Llawdriniaeth cataract

Mae llawdriniaeth cataract yn un o'r triniaethau mwyaf cyffredin a chyflymaf a wneir heddiw. Fel rheol caiff llawdriniaeth cataract modern (a elwir yn phacoemulsification) ei pherfformio dan anesthetig lleol fel triniaeth ddydd. Yn ystod y driniaeth, gwneir agoriad bach yn y llygad a thynnu'r lens â sgan uwchsain. Mae capsiwl y lens yn cael ei adael a defnyddir hwn i osod y mewnblaniad lens newydd ynddo. Rhwng 15 - 20 munud gymer y cyfan, ac mae’r golwg yn cael ei adfer yn gyflym iawn. Yn achos y rhan fwyaf o gleifion, byddent yn sylwi ar well golwg o fewn ychydig ddyddiau.

Lensys o fathau gwahanol i’w mewnblannu

Mae pob claf a phob llygad yn wahanol. Cymerir mesuriadau cyn llawdriniaeth (a elwir biometreg) er mwyn dewis y lens cywir ar gyfer y llygad unigol. Mae mathau gwahanol o fewnblaniadau lens ar gael. Y ddau brif gategori o fewnblaniad lens ydy:
Lensys monofocal - (dyma’r math o lens sydd gan y rhan fwyaf o gleifion). Mae'r rhain yn rhoi golwg pellter da ond mae angen sbectol ar gyfer gwaith agos.
Lensys multifocal - Mae'r lensys hyn yn debyg o gynnig annibyniaeth o wisgo sbectol, hynny yw - yn rhoi i’r claf y gallu i weld ymhell, yn ogystal â darllen, heb sbectol.

Dangoswyd bod lensys multifocal yn cynnig cyfle da o leihau dibyniaeth ar sbectol ar gyfer gweld agos a thros bellter canolig. Fodd bynnag, gall cleifion sylwi ar ostyngiad mewn sensitifrwydd i gyferbyniad (yn enwedig mewn golau gwan), yn ogystal ag eurdorchau a thanbeidrwydd o gwmpas goleuadau yn y nos. Mae rhai cleifion yn barod i dderbyn yr effeithiau gweledol hyn am eu bod yn awyddus i leihau eu dibyniaeth ar wisgo sbectol.
Mae'r paratoadau cyn llawdriniaeth ar gyfer cleifion sydd â diddordeb mewn mewnblaniadau lens multifocal yn fwy cymhleth nag wrth osod lensys monofocal. Mae’n rhaid cael trafodaethau manylach ymlaen llaw, ac mae’r rheolaeth ôl-driniaeth yn fwy dwys. Dyma'r prif resymau nad yw'r lensys hyn yn cael eu cynnig ar y Gwasanaeth Iechyd Gwladol.