Dirywiad y Maciwla

Beth yw Dirywiad y Maciwla?

Dirywiad maciwlaidd cysylltiedig ag oedran (ARMD) yw'r achos mwyaf cyffredin o golli golwg mewn pobl dros 50 mlwydd oed. Mae nifer yr achosion (nifer yr achosion newydd bob blwyddyn) yn cynyddu gydag oedran. Fe'i hachosir gan ddirywiad y maciwla, rhan ganolog a mwyaf sensitif y retina yng nghefn y llygad.

Beth yw'r Maciwla?

Y maciwla yw rhan ganolog y retina sy'n gyfrifol am ein galluogi i weld manylion. Mae gweddill y retina'n galluogi golwg ymylol yn unig. Heb ddefnyddio'r maciwla, mae tasgau fel darllen print mân ac adnabod wynebau yn anodd neu'n amhosib. Mae'r maciwla yn cynnwys lliw melyn (o hynny daw’r term macula lutea).
Mae'r afiechyd yn dod yn fwyfwy cyffredin ymhlith pobl yn eu 60au a'u 70au. Erbyn 75 oed, mae gan bron i 15% o bobl y cyflwr hwn i ryw raddau. Felly’r ffactor risg uchaf ydy oedran. Ffactorau risg eraill yw bod y cyflwr yn hanes y teulu, ysmygu, a bod o dras gwyn.

Beth yw'r mathau o ARMD?

Mae yna ddau brif fath o ARMD a elwir yn aml yn 'ARMD Sych' ac 'ARMD Gwlyb'. Mae'r broses batholegol yn wahanol yn y ddau. Yn y ffurf wlyb, mae yna lawer o wythiennau annormal dan y maciwla. Yn y ffurf sych, ceir casgliad o waddodion bach melyn o fewn y retina (druse) a dirywiad (atrophy) meinwe’r retina yn y maciwla. Mae'r ffurf sych yn fwy cyffredin, ond mae'r ffurf wlyb fel arfer yn fwy sydyn ac yn ddinistriol i'r golwg.

Mae'r darn goleuach yn y maciwla yn dangos y darn o’r retina sy'n cael ei godi, ac oddi tano, ceir pilen annormal o ganlyniad i nifer afreolaidd o wythiennau.

Beth mae ARMD yn ei wneud i'r golwg?

Dim ond rhan ganolog y golwg mae ARMD yn ei effeithio . O’r herwydd, dydy’r cyflwr felly byth yn achosi dallineb llwyr na cholli golwg.

A oes unrhyw driniaeth ar gyfer ARMD?

Ar hyn o bryd, nid oes iachâd o’r cyflwr ARMD. Gellir lleihau'r risg o ddatblygu ARMD drwy beidio â smygu. Cafwyd rhywfaint o dystiolaeth o rai astudiaethau y gall diet sy'n gyfoethog mewn gwrthocsidyddion a rhai lliwiau (a geir mewn llysiau gwyrdd tywyll fel brocoli a chêl) leihau'r risg fod y cyflwr yn datblygu. Ar gyfer canran fach iawn o achosion ARMD gwlyb, gellir defnyddio triniaeth o'r enw 'Photo Dynamic Therapy' (PDT) i leihau'r perygl fod y golwg yn dirywio ymhellach.

Pigiadau LUCENTIS

Bellach mae triniaeth a gymeradwywyd gan NICE (Y Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal) ar gyfer ARMD gwlyb o'r enw LUCENTIS. Gelwir hwn yn asiant 'Gwrth-VEGF'. Acronym ydy VEGF am Vascular Endothelial Growth Factor . Mae Lucentis yn gallu lleihau nifer y gwythiennau annormal sy'n tyfu o dan y retina mewn ARMD gwlyb. Rhoddir y cyffur drwy chwistrelliad i'r llygad. Mae angen o leiaf 3 pigiad, ac mae angen 7 o bigiadau ar gyfartaledd. Dangoswyd bod LUCENTIS yn gwella'n sylweddol y canlyniadau golwg terfynol ar gyfer cyfran fawr o gleifion sy’n dioddef o ARMD gwlyb. Fodd bynnag, dim ond yn ystod datblygiad cynnar yr afiechyd mae'r driniaeth yn gweithio, ac nid yw'n effeithiol pan fydd ARMD gwlyb wedi achosi creithio drwg ar y retina.