Keratoconus

Keratoconus yw anhwylder mwyaf cyffredin y gornbilen, sy'n effeithio o gwmpas un ymhob mil o unigolion, er bod rhai adroddiadau yn awgrymu y gall fod yn gymaint ag 1 ymhob 500. Fel rheol, pobl yn eu harddegau canol a hwyr sy’n cael diagnosis ohono, ac mae'r cyflwr ar ei anterth mewn pobl yn eu hugeiniau neu dridegau.

Keratoconus yn fanwl

Mae Keratoconus yn anhwylder annymunol anlidiol y gornbilen (ffenestr flaen y llygad) ac fel arfer yn effeithio ar y ddwy lygad. Y broblem sylfaenol yw gwendid y ffibrau colagen sy’n cynnal y gornbilen. Mae hyn yn gwneud y gornbilen yn wan o ran strwythur ac yn fiolegol. O ganlyniad i hyn, mae'r gornbilen yn ffurfio siâp mwy conigol sy’n deillio ar astigmatedd afreolaidd.
Gall datblygiad Keratoconus fod yn eithaf amrywiol, gyda rhai cleifion yn aros yn sefydlog tra bod eraill yn symud ymlaen yn gyflym neu weithiau’n gwaethygu achlysurol dros gyfnod hir a chyson. Sylwyd fod tueddiad genynnol i gael keratoconws, gyda'r clefyd yn rhedeg o fewn teuluoedd mewn 10% o'r holl achosion.

Sut mae cael diagnosis o Keratoconus?

O hanes iechyd y claf, ac archwiliad manwl microsgop lamp hollt yn ogystal â delweddu soffistigedig all asesu proffil y gornbilen.

Symptomau Keratoconus

Gall y symptomau gynnwys ystumio cryn dipyn ar y golwg (astigmatedd), gan weld nifer o delweddau, golwg aneglur (gweld agos a phell), a sensitifrwydd i olau (photophobia). Ar y dechrau, gall y rhan fwyaf o bobl gywiro’u golwg drwy wisgo sbectol. Ond wrth i'r astigmatedd waethygu, gellir rheoli golwg y rhan fwyaf o gleifion gyda lensys cyffwrdd anhyblyg wedi'u gosod yn arbennig i leihau'r ystumiad a hybu’r golwg. Gall y symptomau fod yn un llygad yn unig i ddechrau ond gall ddatblygu’n ddwyochrog yn nes ymlaen. Mae’r clefyd yn debyg o waethygu mewn 20% o gleifion, fel bod angen llawdriniaeth.

Pa lawdriniaethau sy’n bosib?

INTACS yn y Gornbilen

Un dewis diweddar i osgoi trawsblaniad y gornbilen fyddai gosod cylchoedd intrastromaidd yn y gornbilen. Mae'r rhain yn fewnosodiadau tenau clir a osodir yn ymylon y gornbilen yn ystod llawdriniaeth fer. Mae’r cylchoedd yn ymddwyn fel sgaffaldiau i gynnal y gornbilen, ac i wthio yn erbyn crymu’r gornbilen, gan wastadhau brig y côn a'i ddychwelyd i siâp mwy naturiol. Gellir gwneud y llawdriniaeth ar glaf allanol, ac mae ganddi’r fantais o fod yn driniaeth y gellid ei dadwneud, ac mae hefyd yn gyfnewidadwy, gan nad oes unrhyw ran o feinwe’r llygad yn cael ei dynnu.

Croesddolennu Colagen i’r Gornbilen

Mae Croesddolennu Colagen i’r Gornbilen gan ddefnyddio Riboflavin yn llawdriniaeth ddiweddar (a elwir hefyd yn C3R) sy’n ymddangos fel petai’n cryfhau strwythur gwan y gornbilen. Mae'r gornbilen yn cynnwys nifer o haenau o golagen wedi’u gosod mewn patrwm cyson gyda chroesddolenni i’w cryfhau. Mewn cyflyrau lle mae'r gornbilen yn anarferol o wan, fel keratoconws, mae llai o'r dolenni hyn ac o ganlyniad mae’r gornbilen yn crymu. Drwy gynyddu’r nifer o ddolenni sy’n croesi’r colagen, mae C3R yn cryfhau’r gornbilen.
Mae’r llawdriniaeth yn golygu rhoi diferion o Riboflavin yn y gornbilen ac yna defnyddio golau uwchfioled i gynhyrfu’r Riboflavin i gynhyrchu dolenni o fewn y gornbilen.
Mae datblygu'r dechneg newydd hon yn gam mawr ymlaen wrth reoli keratoconws gan ei fod yn mynd i'r afael â pathoffisioleg sylfaenol y cyflwr yn hytrach na thrin y symptomau yn unig. Mae'n bwysig pwysleisio bod y driniaeth hon yn arafu datblygiad y cyflwr, ac efallai y bydd angen i gleifion ddal i wisgo lensys cyffwrdd i gywiro’u golwg hyd yn oed ar ôl cael y driniaeth.

Trawsblannu’r Gornbilen

Dyma'r dewis mwyaf eithafol ar gyfer cleifion Keratoconus. Fe'i cedwir ar gyfer y cleifion hynny sydd â chreithiau drwg ar y gornbilen, neu lle nad yw INTACS a Chroesddolennu wedi bod yn llwyddiannus neu eu bod yn anaddas.
Mae'r driniaeth yn golygu trawsblannu cornbilen iach gan roddwr i ddisodli'r gornbilen bresennol, gan ei gwnïo yn ei lle gyda phwythau mân iawn. Mae adferiad y golwg yn cymryd cryn dipyn o amser, ond mae mwyafrif y cleifion yn cael canlyniad da.
Mae technegau newydd hefyd wedi’u datblygu sy'n cynnwys tynnu’r gornbilen flaen afiach yn unig yn hytrach na thrwch llawn y gornbilen, oedd yn beth cyffredin yn y gorffennol.

(Atgynhyrchir yr erthygl hon gyda chaniatâd Ymgynghorydd Llawdriniaethau’r Gornbilen - Mr Ali Mearza FRCOphth)